[ شهر همدان در دامنه كوه الوند ] [ فراق يار كه پيش تو برگ كاهى نيست بيا و بر دل من بين كه كوه الوند است باد است به گوش من ملامت و اندوه فراق كوه الوند « 1 » ] صبح يوم شنبه ، هفدهم شعبان از خواب برخاستيم . بعد از خوردن چايى سوار شديم ؛ همه جا آمديم . تقريباً قريب ظهر وارد شهر همدان شديم و امروز پنج فرسنگ قطع مسافت نموده‌ايم . و اين شهر در دامنه كوه الوند « 2 » واقع است و اين كوه ، كوه پربرف و پرآبى است . رودخانه‌ها از اين كوه جارى است كه از يك فرسنگ به همدان مانده ، اطراف جاده نهرهاى آب و رودخانه‌ها جارى است كه جُنبين راه ، تمام سبزى كار [ ى ] است و جزئى هم محصول غلّه كاشته شده و در ميان سبزىكار [ ى ] ها و اطراف نهرها ، درخت‌هاى زيادى است ، ولى اغلب درخت بيد است و نزديك به شهر ، دبّاغخانه‌هاى بسيارى است كه آب سياهى از آن‌ها جدا شده ، به بعضى از سبزىكار [ ى ] ها جريان دارد .

--> ( 1 ) . گلستان سعدى . ( 2 ) . نام كوهى است بلند در نواحى همدان . گويند دوازده هزار چشمه آب از دامن آن كوه برمىآيد . ( برهان قاطع ) الوند يا اروند ، كوه همدان است و گويند آن كوه چشمه بسيار دارد . ( انجمن آرا ) . حمدا مستوفى در نزهة القلوب ( چ ليدن ج 3 ، ص 191 آرد : كوه الوند در قبله شهر همدان است و كوهى معروف ، دورش سى فرسنگ بود ، هرگز قله آن از برف خالى نبوده است و از بيست فرسنگ و زياده از آن توان ديد . در جغرافياى طبيعى كيهان ص 59 آمده : در جنوب همدان كوه مشهور به الوند به ارتفاع 3746 متر واقع شده و سنگهاى آن از جنس خارا و كوارتز و قسمت عمده سال را در برف مستور است . اين كوه داراى دره هاى سبز و خرم و آبهاى فراوانى است و در دامنه آن معادن بسيار بخصوص معدن گرانيت يافته مىشود ؛ انتهى . اين كوه داراى معادن نفت است . پيرنيا در ايران باستان ص 1622 آرد : در كوه الوند نزديك ديهى موسوم به عباس‌آباد كه در قرب همدان است ، كتيبه‌اى از داريوش به پارسى قديم عيلامى و آسورى هست .